TÜRKİYE’DE YAYILIŞ GÖSTEREN NATRIX NATRIX TÜRÜNÜN MORFOLOJİK VE EKOLOJİK ÖZELLİKLERİ

Emre KISA

Çanakkale 18 Mart Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü, Çanakkale

               ÖZET

                 Türkiye’de geniş bir dağılım gösteren Natrix natrix türünün; morfolojik karekterleri, biyolojik ve ekolojik özellikleri ile yurdumuzda bulunduğu yerler ve alttür durumu çeşitli tayin kitapları kullanılarak araştırılmaya çalışılmıştır.

   Anahtar Kelimeler: Natrix natrix, Dağılım, Ekoloji, Morfoloji. 

Morphological and Ecological Features of Natrix natrix Species Which Very Extensive Dispersion in Turkey

    ABSTRACT

                 Natrix natrix, which very extensive dispersion in Turkey, morphological characteristics, biological and ecological features, living areas in our country and subspecies,research that used by some determination books.

Keywords: Natrix natrix, Dispersion, Ecology, Morphology.

             GİRİŞ

                 Natrix natrix türü morfolojik karakterleri bakımından incelendiğinde çok fazla renk-desen varyasyonu gösterdiği tayin kitaplarından elde edilen bilgilerden tespit edilmiştir.Tür tayininde en bariz olarak sırtta bulunan beyaz lekeler ve tür için sayısı sabit olan baş plakları ve sırttaki karinalı pullar verilebilir. Türün biyotopu incelendiğinde , yarı sucul bir yılan türü olduğu saptanmış olup bazen taşlık ve çayır biyotoplarda da yaşayabildiği söylenmektedir. Natrix natrix’in çiftleşme zamanı Mayıs ayı olup, yumurtalar Temmuz- Ağustos aylarında bırakılır.Kuluçka süresi yaklaşık 2 ay kadar sürebilmektedir.Dünya’nın Kuzey yarı küresinde oldukça geniş bir dağılım gösteren bu tür yurdumuzun hemen hemen tüm bölgelerinde yaşayabilmektedir.Bu türün sadece Natrix natrix persa alt türünün yurdumuzda yaşadığı tespit edilmiştir.

                Morfolojik Karakterler

                 Rostum ucu yuvarlak ve rostral plak üstten görünür.Pupileri yuvarlak: baş pulları simetrik ve iri yapılıdır. Sırt pulları karinalı olup, vücut etrafında ekseriyetle 19, nadiren 18 veya 17 sıralı olabilir.³ Ventralia 162-184, subcaudal plak çiftleri ise 50-80 arasında değişir.Total uzunluk 1’m den kısadır,fakat 1,5 m kadar olabilenleri de vardır.²

Üst tarafın zemin rengi gri veya esmer kahverengi, nadiren siyahım ve siyahtır.Çok nadir olarak albino (beyaz renkli) numunelere de rastlanılmıştır. Sırt zemini üzerine açık renkli iki uzunlamasına sırt çizgisi genellikle mevcut, bazende fark edilmezler.Bu çizgilerin arasında ve yanlarında siyah lekeler bulunur. Bazen ince beyaz lekelerede raslanılabilir. Başın üst tarafı gri kahverengi olup,ince siyah lekelidir. Oksipital lekeler ekseriyetle iz halinde, sarı ay lekeleri (çok nadiren kırmızımsı olabilirler) bazen görülür, bazende görülmezler. Nuchal lekeler mevcuttur.³Gövde yanlarında da bir sıra siyah leke bulunur; bunların büyüklükleri ve sayıları çok farklıdır.Alt taraf ekseriyetle sarımsı beyazdır ve üzerinde sarımsı beyaz lekeler bulunabilir¹

Şekil 1: Natrix natrix’te baş plakları. Te-Temporale, Po-Praeoculare (BARAN 1976’dan)¹

                Biyolojik ve Ekolojik Özellikler

                 Yarı sucul olan bu yılanlar, daha çok suya yakın çayırlık ve taşlık biotoplarda yaşarlar. Ayrıca durgun ve akarsularda da bulunabilirler.bunlara tarla ve bahçe aralarında bazende bina içlerinde rastlanılabilir.vertikal dağılışı deniz seviyesinden 2000 m.ye kadardır.³ Yakalandıklarında ısırmaya teşebbüs etmezler, fakat fena kokan gazla karışık bir sıvı salarlar. Bazen kendini savunmak için sırt üstü yatıp, ağzını açarak ölü taklidi yaparlar. Başlıca besinlerini kuyruksuz ve kuyruklu kurbağalar, bunların larvaları, bazende küçük balıklar ve kemiriciler teşkil eder. Çiftleşme zamanı mayıs ayı, yumurta bırakma zamanıda temmuz ve ağustos aylarıdır. Bir dişi bir seferinde 6-13 yumurta bırakır. Yumurtaları gübre yığınları, yere düşmüş yaprak altları, nemli kara yosunları altlarına bırakırlar.yumurtaların uzunlamasına çapı 25-28 mm kadardır. Kuluçka süresi 2 ay kadar devam eder. Ekim-mart ayları arasında taşların altında, gazellerin dibinde, kemirici yuvalarında, ağaç köklerinin altı ve ve toprak yarıklarında kış uykusuna yatarlar.³

                Türkiye’deki Dağılışı ve Alttür Durumu

                 Yurdumuzun her tarafında dağılış gösteren Natrix natrix türünün Türkiye’de yalnız Natrix natrix persa (PAKLAS, 1814) alttürünün yaşadığı kabul edilmektedir.Natrix natrix persa Türkiye’den başka istriya, balkan ülkeleri, trans kafkasya ve hazar denizinin güney kıyılarında da yayılmıştır.¹ 

                  TARTIŞMA VE SONUÇ

                 Sürdürülebilir biyoçeşitliliğimizi ileriki nesillere aktarabilmek için yurdumuzda doğal yayılım gösteren türlere ve onların yaşam biotoplarına saygılı olmak zorunda olduğumuzu unutmamalıyız. Yurdumuzda tek alttür (N.n.persa) ile temsil edilen Natrix cinsinin doğa içerisindeki biyolojik dengede bir tür seviyesinde aldığı önemli rolü unutmamak gerekir.

                  KAYNAKLAR

1.        Başoğlu, M., Baran, İ., Türkiye Sürüngenleri Kısım 2 Yılanlar, Ege Üniversitesi Kitaplar Serisi No: 81, İzmir-1998 ( Sayfa: 131-134).

2.        Demirsoy, A., Yaşamın Temel Kuralları Cilt 3/ Kısım 2, Ankara 1998 (Sayfa 164-165).

3.        Demirsoy, A., Türkiye Omurgalıları, Ankara 2000 (Sayfa 166).